Quan điểm, chỉ dẫn của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác tuyên truyền, vận động quần chúng nhân dân – Một số vấn đề đặt ra đối với việc vận dụng, phát triển trong kỷ nguyên mới của đất nước
Công tác tuyên truyền có ý nghĩa quan trọng trong truyền tải nội dung, thông điệp chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước đến nhân dân, từ đó vận động nhân dân đồng lòng thực hiện, vì mục tiêu xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đề cao và chỉ rõ vai trò, yêu cầu cốt lõi của công tác tuyên truyền. Trong bối cảnh hội nhập, chuyển đổi số và phát triển kinh tế – xã hội hiện nay, việc nghiên cứu, vận dụng sáng tạo quan điểm, chỉ dẫn của Người về công tác tuyên truyền có ý nghĩa quan trọng.
Một số bất cập, hạn chế
Mặc dù có nhiều đổi mới với kết quả đáng ghi nhận, song hiện nay công tác tuyên truyền vẫn còn một số hạn chế. Nội dung tuyên truyền có nơi, có lúc còn khô khan, thiếu hấp dẫn và chưa gần gũi với đời sống nhân dân; phương thức truyền đạt nặng về lý thuyết, thiếu đổi mới, chưa gắn với tâm lý, nhu cầu của từng nhóm đối tượng, dẫn đến hiệu quả chưa cao. Việc xử lý thông tin sai lệch, xuyên tạc trên không gian mạng chưa tốt; việc ứng dụng công nghệ chưa chuyên nghiệp. Một bộ phận cán bộ làm công tác tuyên truyền thiếu kỹ năng truyền thông hiện đại, đặc biệt là kỹ năng số; chưa bắt nhịp được với giới trẻ và nhóm công chúng đặc thù; công tác nắm bắt dư luận trước sự kiện, tình huống bất ngờ để nhanh chóng điều chỉnh, phản hồi thông tin chưa kịp thời(14). Nguồn lực cho truyền thông còn thiếu thốn, thiếu đồng bộ giữa các cấp, ngành, một số địa phương, đơn vị chưa quan tâm đúng mức, dẫn đến công tác tuyên truyền thiếu chiều sâu và sức lan tỏa.
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư với sự bùng nổ của khoa học – công nghệ đang tạo ra thay đổi sâu sắc đối với đời sống kinh tế – xã hội. Sự phát triển vượt bậc của internet, trí tuệ nhân tạo (AI), mạng xã hội khiến phương thức truyền thông truyền thống giảm dần ảnh hưởng. Điều này đặt ra yêu cầu mới, ngày càng cao đối với công tác tuyên truyền. Công tác tuyên truyền trước đây chủ yếu dựa vào báo in, phát thanh, truyền hình nên việc kiểm soát thông tin bảo đảm chặt chẽ, nhưng hiện nay, sự lan truyền nhanh chóng của thông tin trên nền tảng mạng xã hội đặt ra thách thức ngày càng cao về việc bảo đảm hiệu quả tuyên truyền trong bối cảnh mới.
Tựu chung, tình hình mới đặt ra các vấn đề lớn cho công tác tuyên truyền: 1- Tốc độ và tính lan tỏa nhanh của thông tin. Thông tin sai lệch có thể lan truyền trên không gian mạng nhanh hơn rất nhiều so với khả năng phản hồi từ cơ quan chức năng, đòi hỏi đội ngũ tuyên truyền chủ động, linh hoạt, xử lý kịp thời và chính xác vấn đề phát sinh; 2- Tính cá nhân hóa và phân mảnh trong tiếp nhận thông tin. Công chúng hiện đại tiếp cận thông tin theo sở thích và thuật toán. Muốn hiệu quả, tuyên truyền cần “nói đúng ngôn ngữ”, chọn đúng kênh và hình thức phù hợp với từng nhóm đối tượng. Việc chỉ dựa vào ngôn ngữ, quy định trong văn bản hoặc phát biểu khô khan sẽ giám tính hấp dẫn công chúng.
Một số vấn đề đặt ra đối với việc vận dụng, phát triển trong giai đoạn cách mạng hiện nay
Thứ nhất, nghiêm túc quán triệt, triển khai hiệu quả chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về công tác tuyên truyền nói chung, truyền thông chính sách nói riêng(15). Kiên định nguyên tắc linh hoạt đổi mới nội dung và phương thức tuyên truyền đối với từng bối cảnh, vấn đề, đối tượng cụ thể trên tinh thần “không thể đi theo lối mòn cũ. Chúng ta phải dám nghĩ lớn, hành động lớn, thực hiện những cải cách lớn với quyết tâm chính trị cao nhất và nỗ lực bền bỉ nhất”(16). Nội dung tuyên truyền phải phù hợp với thực tiễn, sát nhu cầu, nguyện vọng nhân dân; tập trung vào vấn đề được quan tâm sâu sắc của từng nhóm đối tượng, từng địa phương, vùng, miền,… Cần cập nhật nhanh chóng, kịp thời chủ trương, chính sách mới để truyền tải rõ ràng, chính xác, không sai lệch, giúp người dân hiểu đúng, hiểu đủ để thực hiện; kết hợp chặt chẽ giữa kiến thức lý luận và ví dụ cụ thể, tình huống thực tế dễ hiểu, dễ áp dụng nhằm tăng tính thuyết phục và sức lan tỏa. Chú trọng phổ biến giá trị văn hóa, đạo đức, tổ chức phong trào thi đua, nêu gương người tốt, việc tốt… để tạo nên bức tranh toàn diện về công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Tăng cường tương tác, lắng nghe phản hồi từ phía nhân dân, nghiên cứu, tạo các kênh để nhân dân đặt câu hỏi, trao đổi, góp ý qua các buổi đối thoại, diễn đàn trực tuyến hoặc trực tiếp để làm rõ vướng mắc, nâng cao hiệu quả tuyên truyền. Tuyên truyền đa dạng theo nhóm, cần phân loại nội dung và cách tiếp cận phù hợp với từng đối tượng (người cao tuổi, thanh niên, đồng bào dân tộc thiểu số, người lao động…) để bảo đảm thông tin được tiếp nhận hiệu quả. Tăng cường tuyên truyền trải nghiệm, thực hành thông qua kết hợp với hoạt động thực tế, như tập huấn, hội thi, ngày hội, tạo cơ hội cho người dân trực tiếp trải nghiệm, tiếp thu và thực hiện chính sách.
Thứ hai, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác tuyên truyền. Đội ngũ cán bộ tuyên truyền là cầu nối giữa Đảng đến với nhân dân, đóng vai trò then chốt trong việc đưa chủ trương, chính sách của Đảng vào đời sống xã hội, do đó phải không ngừng nâng cao bản lĩnh chính trị, năng lực, kỹ năng và đạo đức. Chủ động xây dựng kế hoạch hợp lý, tránh tâm lý, thói quen hành động tùy tiện, làm lấy lệ, không đến nơi, đến chốn, phải “xét kỹ hoàn cảnh mà sắp đặt công việc cho đúng. Việc chính, việc gấp thì làm trước. Không nên luộm thuộm, không có kế hoạch… thành thử việc nào cũng là việc chính, lộn xộn, không ngăn nắp”(17). Tổ chức thường xuyên các lớp bồi dưỡng, đào tạo nghiệp vụ tuyên truyền, cập nhật kiến thức mới, kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin và mạng xã hội; lựa chọn cán bộ có năng lực, phẩm chất và hiểu biết sâu sắc về địa phương, gần dân. Tăng cường kiểm tra, đánh giá, kịp thời động viên, khen thưởng cán bộ tuyên truyền xuất sắc để khích lệ tinh thần làm việc theo hướng chuyên nghiệp, hiệu quả hơn, đáp ứng tốt yêu cầu công việc. Cán bộ tuyên truyền không chỉ là người “đọc bài”, mà cần có kỹ năng truyền thông, phản biện, thuyết trình, viết tin, làm clip ngắn, xử lý khủng hoảng thông tin, phản bác thông tin sai lệch; là người gần dân, có bản lĩnh chính trị và luôn ý thức rằng nếu thiếu năng lực điều tra, phân tách, nghiên cứu, hiểu biết quần chúng mà chỉ gặp sao nói vậy, bạ gì viết nấy sẽ nhất định thất bại(18) .
Mỗi cán bộ tuyên truyền phải mang trong mình lòng “nhiệt tình cách mạng, tình thương yêu chân thành”(19), nắm chắc đường lối, chủ trương của Đảng, hiểu sâu sắc nghị quyết, văn kiện để truyền đạt đúng, đủ, dễ hiểu; gắn bó mật thiết với cơ sở để hiểu được văn hóa, ngôn ngữ, tập tục của từng địa phương, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của nhân dân. Trong bối cảnh chuyển đổi số, phương châm “ngắn, gọn, dễ hiểu, thiết thực” trong tuyên truyền theo tư tưởng Hồ Chí Minh cần được bảo đảm, đồng thời cần tăng cường đầu tư sản phẩm truyền thông hiện đại (infographic, video ngắn, bài viết mạng xã hội…). Khắc phục tình trạng cán bộ tuyên truyền sử dụng ngôn ngữ hàn lâm, trừu tượng, hành chính, giáo điều; khuyến khích cán bộ sáng tạo biện pháp truyền tải nội dung đi đôi với thực hiện tốt chính sách.
Thứ ba, gắn công tác tuyên truyền với nêu gương, hành động thực tiễn. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công”(20); do đó, tuyên truyền phải gắn với việc cụ thể hóa bằng hành động phù hợp với thực tiễn địa phương, cơ sở. Muốn nâng cao hiệu quả tuyên truyền, cần đồng bộ từ nội dung, phương pháp đến tổ chức thực hiện. Tuyên truyền phải đi kèm hướng dẫn cụ thể: “nói gì và làm thế nào”, cung cấp đầy đủ thông tin về thủ tục, địa điểm, người hỗ trợ, sử dụng đa dạng hình thức (văn bản, video, tờ rơi, hỗ trợ trực tiếp). Kết hợp tuyên truyền với vận động và hành động gương mẫu, lan tỏa từ gương điển hình, trước hết là đội ngũ cán bộ, đảng viên, người đứng đầu, cán bộ có chức vụ càng cao càng phải gương mẫu để việc nêu gương thực sự trở thành một nội dung quan trọng trong hoạt động tuyên truyền, khẳng định vai trò tiên phong, tạo sức lan tỏa, thúc đẩy phong trào thi đua xây dựng đất nước.
Thứ tư, tăng cường kiểm tra, giám sát nghiêm túc công tác tuyên truyền. Cần xây dựng kế hoạch, cơ chế bài bản, cụ thể, khoa học và phù hợp với từng cấp, lĩnh vực, xác định rõ nội dung, thời gian, đơn vị phụ trách. Kết hợp nhiều hình thức kiểm tra, như dự họp, khảo sát thực địa, lấy ý kiến phản hồi của người dân qua phiếu khảo sát, đối thoại, theo dõi hoạt động trên nền tảng số. Nghiên cứu, xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả tuyên truyền, như số người tiếp cận, mức độ hiểu, tỷ lệ hành động sau tuyên truyền, phản hồi tích cực hay tiêu cực từ cộng đồng; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong giám sát, như phần mềm báo cáo nhanh, khảo sát trực tuyến, chatbot hỏi đáp; theo dõi tương tác qua mạng xã hội, phân tích dữ liệu số. Phát huy vai trò giám sát của cấp ủy, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức đoàn thể, nhất là ở cơ sở; thực hiện sơ kết, tổng kết định kỳ, công khai kết quả, khen thưởng đơn vị làm tốt, xử lý nghiêm nơi làm hình thức, đối phó.
Thứ năm, tập trung ứng dụng khoa học công nghệ, đa dạng hóa kênh thông tin. Thực tiễn cho thấy, để phát huy đầy đủ hiệu quả truyên truyền, cần kết hợp đồng bộ, sáng tạo nhiều phương thức tuyên truyền, phù hợp với từng địa phương và từng nhóm dân cư; duy trì vai trò định hướng trong không gian số, coi đó là nhiệm vụ then chốt của công tác tuyên truyền trong thời đại mới. Hiện nay, công cụ phân tích hành vi người dùng cho phép xây dựng nội dung hiệu quả, đúng đối tượng và đo lường chính xác tác động truyền thông. Đây là yếu tố cần được khai thác, phát huy. Đồng thời, chuẩn bị kỹ lưỡng để đón đầu, thích ứng xu thế truyền thông mới. Muốn vậy, cần xây dựng đội ngũ truyền thông hiện đại, bản lĩnh, linh hoạt, sáng tạo và am hiểu công nghệ, sử dụng mạng xã hội một cách chủ động, đúng định hướng; tiếp tục phát triển công nghệ với VR (thực tế ảo), AR (thực tế tăng cường) hay metaverse (vũ trụ ảo) để không bị tụt hậu./.
—————
(1) V.I. Lê-nin: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2006, t. 36, tr. 208
(2) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 5, tr. 278
(3) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 191
(4) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 6, tr. 232 – 233
(5) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.11, tr. 611
(6) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 2, tr. 283
(7) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.14, tr. 159
(8), (9) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 340, 191
(10) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 1, tr. 284
(11) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 7, tr. 219
(12) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 126
(13) Cụ thể: Cán bộ cơ sở (bí thư chi bộ, trưởng thôn, tổ trưởng dân phố…) là người gần dân, hiểu dân, nắm rõ đặc điểm địa phương, tâm tư, nguyện vọng của người dân; báo cáo viên là người được phân công tuyên truyền hệ thống, bài bản, giúp phổ biến chính sách một cách chính xác, có căn cứ; tuyên truyền viên nhân dân là cá nhân gương mẫu, có uy tín trong cộng đồng, như già làng, người cao tuổi, cựu chiến binh, hội viên phụ nữ,… đều được vận động, phát huy vai trò
(14) Xem: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, t. I, tr. 91
(15) Như Chỉ thị số 28-CT/TW, ngày 16-9-2013, của Ban Bí thư khóa XI, “Về tăng cường công tác bảo đảm an toàn thông tin mạng”; Quyết định số 874/QĐ-BTTTT, ngày 17-6-2021, của Bộ Thông tin và Truyền thông, “Về việc ban hành Bộ quy tắc ứng xử trên mạng xã hội”; Chỉ thị số 12/CT-TTg, ngày 12-5-2021, của Thủ tướng Chính phủ, “Về tăng cường công tác tuyên truyền, định hướng hoạt động truyền thông, báo chí phục vụ nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc; kịp thời chấn chỉnh và xử lý các vi phạm trong hoạt động báo chí, truyền thông”; Chỉ thị số 7/CT-TTg, ngày 21-3-2023, của Thủ tướng Chính phủ, “Về việc tăng cường công tác truyền thông chính sách”; Quyết định số 407/QĐ-TTg, ngày 30-3-2022, của Thủ tướng Chính phủ, “Về phê duyệt Đề án “Tổ chức truyền thông chính sách có tác động lớn đến xã hội trong quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật giai đoạn 2022 – 2027””; Chỉ thị số 30-CT/TW, ngày 5-2-2024, của Ban Bí thư, “Về công tác tuyên truyền miệng trong tình hình mới”,…
(16) Xem: GS. TS. Tô Lâm: “Toàn Đảng, toàn dân, toàn quân chủ động, sáng tạo, đoàn kết thi đua yêu nước, quyết tâm triển khai thực hiện thắng lợi các Nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị, tạo động lực mạnh mẽ đưa đất nước ta tiến lên trong kỷ nguyên mới”, Tạp chí Cộng sản, số 1063, tháng 6-2025, tr. 4
(17) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 332
(18) Xem: Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 340
(19) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 14, tr. 159
(20) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 6, tr. 234
Theo https://www.tapchicongsan.org.vn
